Dit album is een lang gehoopte ontmoeting met een oude vriend. Je weet nog ongeveer hoe die vriend vroeger was, maar ondertussen zijn er vele jaren verstreken. Dat gevoel hadden veel luisteraars toen A Perfect Circle in 2018 terugkeerde met Eat the Elephant. Het was immers veertien jaar geleden dat de band voor het laatst een studioalbum met nieuw materiaal had uitgebracht. In de tussentijd was er veel veranderd, zowel in de muziekwereld als daarbuiten.

Wie hoopte op een directe opvolger van Mer de Noms of Thirteenth Step kwam voor een verrassing te staan. De vertrouwde zware gitaren waren er nog wel, maar ze stonden veel minder op de voorgrond. In plaats daarvan klonken piano's, strijkers, elektronische accenten en rustige arrangementen. Het album leek meer geïnteresseerd in sfeer dan in krachtvertoon.

Ik stel me voor dat sommige fans de plaat voor het eerst opzetten en even op hun speler keken om te controleren of ze wel het juiste album hadden gekozen. De openingssong, tevens het titelnummer, begint namelijk rustig en bijna ingetogen. Geen muzikale storm, maar een kalme wandeling. Alsof de band wilde zeggen: "We zijn terug, maar niet op de manier die jullie verwachtten."

Dat is misschien wel de kern van Eat the Elephant. Het is een album dat weinig belangstelling heeft voor verwachtingen. Billy Howerdel en Maynard James Keenan waren inmiddels ouder geworden. Hun muzikale interesses waren veranderd. In plaats van hun verleden te kopiëren, maakten ze een plaat die aansloot bij wie ze op dat moment waren.

De muziek op dit album zit vol kleine details. Een pianolijn duikt op, een strijker schuift naar voren, een gitaar verschijnt even aan de horizon en verdwijnt weer. Het zijn geen nummers die onmiddellijk hun geheimen prijsgeven.

De teksten kijken vaak naar de moderne wereld. Onderwerpen als technologie, sociale media, maatschappelijke spanningen en menselijke gewoontes komen regelmatig voorbij. Toch voelt het album zelden als een politieke toespraak. Vaak klinkt het alsof iemand hardop nadenkt over de richting waarin de wereld beweegt.

Niet iedereen was enthousiast over die aanpak. Sommige recensenten vonden de plaat te rustig of misten de spanning van vroeger. Anderen waardeerden juist de volwassen en bedachtzame sfeer. Daardoor werd Eat the Elephant een album dat de meningen verdeelde. Het kreeg overwegend positieve beoordelingen, maar zelden het soort unanieme bewondering dat sommige eerdere albums van de band ontvingen.

Toch zijn er momenten waarop de oude energie duidelijk naar boven komt. Nummers als "The Doomed", "TalkTalk" en "Hourglass" herinneren eraan dat A Perfect Circle nog steeds stevig kan klinken wanneer de band dat wil. Maar zelfs daar staat de sfeer centraal. Het album lijkt nooit haast te hebben.

Een van de aardigste eigenschappen van de plaat is dat ze soms onverwacht humor laat zien. Dat gebeurt bijvoorbeeld in "So Long, and Thanks for All the Fish". Tussen alle serieuze onderwerpen door klinkt daar ineens een vleugje ironie. Alsof de band even knipoogt naar de luisteraar en duidelijk maakt dat niet alles loodzwaar hoeft te zijn.

Naarmate het album vordert, wordt duidelijk dat Eat the Elephant geen verzameling losse singles wil zijn. Het voelt eerder als één doorlopend geheel. Sommige nummers maken misschien niet direct indruk, maar krijgen meer betekenis binnen het geheel. Daardoor is dit geen plaat die vraagt om vluchtig luisteren. Ze nodigt uit om tijd vrij te maken en aandacht te geven.

Misschien verklaart dat ook waarom de waardering voor het album door de jaren heen lijkt te zijn gegroeid. Waar sommige luisteraars aanvankelijk vooral zagen wat er ontbrak, ontdekten anderen later juist wat ervoor in de plaats was gekomen. Geen jonge, boze band meer, maar een groep muzikanten die reflecteert op ouder worden, veranderingen en de wereld om hen heen.

Eat the Elephant is daardoor een merkwaardige plaat geworden. Niet spectaculair in de traditionele betekenis van het woord. Niet voortdurend hard, snel of overdonderend. Maar wel een album dat durft af te wijken van verwachtingen. Het kijkt liever naar binnen dan naar buiten. Het kiest voor nuance waar anderen voor volume zouden kiezen.

En misschien is dat uiteindelijk de reden waarom deze plaat nog steeds besproken wordt. Niet omdat iedereen het erover eens is dat dit niet het beste werk van A Perfect Circle is, maar omdat het wel een album is met een eigen karakter. Een album dat na veertien jaar stilte niet probeerde het verleden opnieuw te beleven, maar een nieuw hoofdstuk toevoegde aan het verhaal van de band.

 WAARDERING: 7,4